De Huispianist

#1 Mozart & De Man Met Het Zwarte Masker - Zenuwslopende Televisie

Na jullie vele en positieve reacties op mijn aankondiging om de items van Podium Klassiek hier op substack te gaan delen, hierbij dan mijn eerste artikel. Het idee is om vanaf nu elke dinsdag, éénmaal per week, een aflevering te delen waarbij ik natuurlijk niet alleen het optreden deel, maar ook de inhoud van het item in mijn eigen bewoording en wat extra achtergrond informatie.

We maken met de redactie altijd een selectie van wat wel en niet aan bod komt in de live-uitzending. Hier op substack kan ik er wat dieper op ingaan.

Één van mijn allereerste optredens als huispianist bij het gerenommeerde programma ‘Podium Klassiek’ (voorheen ‘Podium Witteman’ - opgezet door de bekende tv-journalist en klassieke muziek liefhebber Paul Witteman) was op 23 november 2023. Het onderwerp van mijn item was de legendarische componist Wolfgang Amadeus Mozart.

Mozart loopt als een rode draad door mijn jeugd heen. Als jonge piano leerling maak ik al snel kennis met de muziek van dit Weense wonderkind. Als 5-jarige schreef de jonge Wolfgang al zijn eerste menuet en trio voor piano (kv1). Een lieflijk stukje dat ik ook als kind leerde spelen toen ik de Folk Dean piano methode had doorgespit en de beginselen begon te beheersen.

Zo jong als Mozart was ik niet: ik startte met pianolessen toen ik 9 jaar oud was. Na lang aandringen bij mijn ouders (mijn Opa was een geweldige jazzy improvisator en Oma een zeer verdienstelijk klassiek pianiste - beide hadden bij mij een vuurtje aangewakkerd) mocht ik uiteindelijk op les.

Datzelfde jaar (1984) kwam de film ‘Amadeus’ uit. Mijn vader moet na het horen van dat lieflijke menuetje gedacht hebben ‘wat leuk, een film over Mozart, daar neem ik die jongen mee naar toe’. Aldus geschiedde. Deze film maakte een zeer diepe indruk op me: de prachtige muziek, de frivole en ondeugende Mozart, zijn bovenaardse talent, de aankleding, het Oostenrijkse hof maar vooral de in de film als jaloerse en manipulatieve neergezette Salieri die de fragiele Mozart op z’n ziekbed de dood injaagt door hem op te drijven in het schrijven van zijn beroemde Requiem.

Een opdracht die hem is gegeven door een mysterieuze man (weer die gemene Salieri!) met een zwart masker op die aan de deur komt met een zakje geld. Als Mozart de deur opendoet lacht het masker, maar als de persoon zich omdraait en wegloopt dan kijkt het masker hem dreigend en met een boze blik aan. Deze symboliek, dit diepe en filmisch schitterend gemaakte verhaal hakte er bij mij als 9-jarig ventje dusdanig in, dat het jaar daarop het licht op de gang moest aanblijven en de ‘man met het zwarte masker’ in mijn kleine koppie was gaan zitten.

Later heb ik me meer verdiept in de echte historie rondom de relatie tussen Mozart en Salieri. Ze waren tijdsgenoten en eigenlijk vooral competitieve en professionele collega’s. Misschien een beetje tegenpolen: de frivole ‘rockster avant la lettre’ Mozart en wat oudere en serieuze, vrome Salieri. Mozart z’n oeuvre beklijft. Me dunkt; hij schrijft muziekgeschiedenis. Salieri is toch een bescheiden voetnoot gebleven. Daar kan je natuurlijk best wel wat omheen verzinnen maar bewijs voor de in de film zeer negatief gemaakte rol van Salieri in het leven van Mozart ontbreekt volledig. Salieri was zelfs een mentor voor Mozart’s zoon!

Hoe Hollywood vaak de werkelijkheid verdraait…(in dit geval overigens een al langer bestaande mythe aangewakkerd door een veel eerder boek en later een toneelstuk - draadje). Maar het heeft wel geresulteerd in een bijzondere film die op mij als kind een verpletterende indruk maakte en de liefde voor de muziek van Mozart verder heeft doen laten groeien.

We spoelen even een paar jaar vooruit: inmiddels ben ik 14 jaar en zit op de bovenbouw van de Vrije School in Den Haag. Deze bijzondere school, waar creativiteit volop gestimuleerd wordt, heeft in de ‘bovenbouw’ z’n eigen koor die aan het eind van elk schooljaar een groot en ambitieus stuk uitvoert. Het eerste jaar dat ik erbij was, was dit het Requiem van Mozart. Ik durf te stellen dat dit misschien wel één van de allermooiste stukken muziek is ooit gecomponeerd. Negen maanden lang zat ik een dik uur per week bij de tenoren met kippenvel tot aan m’n kruin in de theaterzaal van school met 200 medeleerlingen te oefenen op dit epische stuk. De uitvoering was memorabel en het boek met de muziek is altijd met mij gebleven en heeft een vaste plaats op de piano thuis.

In het Requiem draagt Mozart fundamenteel bij aan de basis voor metal. Confutatis begint eigenlijk met een soort van metal riff. Als je er een Lars Ulrich (drummer van Metallica) ritme onder legt, ben je daar. Lacrimosa heeft al akkoorden in zich die later door Jimmy Hendrix gebruikt zullen worden maar ook het jazzy ‘Black Orpheus (Manha de Carnaval) is deels gebouwd op dezelfde akkoorden reeks.

Goed, tot zover Mozart de mens en de band die de huispianist met hem heeft.

Nu moet ik spelen. En daar komt die man met het masker toch weer om de hoek.

Tijdens het voorbereiden van mijn item vraag ik mezelf meermaals af: waarom doe je dit? Je gaat Mozart spelen in Podium Klassiek! Ben je niet goed snik. Weet je wel WIE daar allemaal op je vingers gaan zitten kijken. Hoeveel mensen er thuis zitten. Ze kennen jou van het swingen op je Hammond orgel (o.a. bij Matthijs Gaat Door) en nu ga je klassiek piano spelen. Je bent Wibi niet! Je gaat op je bek! Je zult ontmaskerd worden, jij charlatan!

Het is ongelooflijk hoe je eigen brein trucjes met je uithaalt in dit proces.

Psychologen noemen dit: ‘Imposter Syndrome’.

Ter voorbereiding kijk en luister ik naar de schitterende versie van Vladimir Horowitz van deel twee van de pianosonate nr 10 (kv330):

Ook deze legendarische Russische Maestro loopt als een rode draad door mijn jeugd. Opa was fan. Oma. Mijn vader en moeder. Vader en Opa hebben ‘m nog zien spelen in het concertgebouw (daar had ‘ie me beter mee naartoe kunnen nemen als 9-jarige met een teer kinderbreintje) en kwamen lyrisch thuis. Zijn eigenzinnige interpretaties van pianowerken zijn wereldberoemd.

Daar komt ‘ie dan. Sven Figee. De nieuwe huispianist van Podium Klassiek. Hij gaat Mozart spelen.

De dagen voorafgaand aan de uitzending loopt de spanning bij mij flink op. Dit is, ondanks dat het stuk niet zeer gecompliceerd is, best wel een stukje uit mijn comfort zone. Ik studeer uren per dag om het vertrouwen in mezelf op te bouwen en te vechten tegen mijn interne man met het zwarte masker. Wat doen we onszelf aan als uitvoerende artiesten?! Zenuwen. Spanning. Zelftwijfel. In gesprekken die ik met veel collega’s hierover heb gevoerd de afgelopen jaren blijkt het een veel voorkomende draak. Een veelkoppige draak ook. Een draak die je kan verlammen.

Het enige wat je er tegen kan doen is stug doorgaan, zorgen dat je voor jezelf het uiterste er aan gedaan hebt en toch proberen te genieten en al je gevoel en eigenheid in een uitvoering te leggen. Dit heb ik dan ook gedaan. Nou ja…gepoogd… ‘genieten’… droge bek, zweet in de nek…. Niemand die het ziet of opvalt. Gelukkig. Zonder fouten doorheen gekomen. Gevoel er in gelegd. Hopelijk genoeg mensen geraakt. Al is het maar een beetje. Al zijn het er maar een paar. De puristen zullen me sowieso wel affakkelen. Ja je merkt het al, ik geef jullie even een inkijkje in het brein van de ‘huispianist’…

De lieve glimlach van Francis van Broekhuizen aan het eind doet me goed: uitvoering goedgekeurd.

Ik mag door (van mezelf en gelukkig ook van het ontzettend fijne en supportive team PK) en ga nog heel veel items maken. De man met het zwarte masker komt nog steeds af en toe voorbij, maar dan draai ik hem, met een grote glimlach en zo snel mogelijk, de rug toe.